Takve oznake, istaknute na ambalaži, daju ekskluzivnost proizvodu i upućuju kupca na određeni region ili mesto, sa kojeg taj proizvod potiče. Na primer, „Homoljski med“ obaveštava potrošača da taj med potiče iz regiona Homolja; „Zlatarski sir“ obaveštava potrošača da sir potiče iz zlatarskog kraja.

Specifične karakteristike ovi proizvodi duguju posebnim mikro-klimatskim uslovima podneblja iz kojeg potiču, kao i veštini ljudi koji ih prave. Zato i predstavljaju sklad prirode i umeća lokalnog stanovništva i jedino pravo intelektualne svojine koje poseduju lokalne zajednice. Neki od njih su i nematerijalno kulturno nasleđe Srbije (Pirotski ćilim, Pirotski kačkavalj, Bezdanski damast, Svrljiški belmuž), a neki pored toga i čovečanstva (Zlakusa).

Povodom oznaka geografskog porekla u Zavodu se vode dva odvojena pravna postupka. Prvi je postupak za ustanovljenje oznake geografskog porekla. Na primer ustanovili smo oznaku „Ariljska malina“ (moguće jedinu malinu sa geografskim poreklom u Evropi). Time smo ustanovili standard i rekli: kakva sve svojstva ima ta malina, na kom geografskom području i na koji način se gaji, kakvi klimatski uslovi postoje na tom području, kako se plasira na tržište.

Drugi postupak je postupak za sticanje svojstva ovlašćenog korisnika oznake porekla. Proizvođač koji proizvodi na datom geografskom području, podnosi zahtev da mu se prizna pravo korišćenja registrovane oznake porekla. U tu svrhu on dokazuje da njegovi proizvodi zaista ispunjavaju uslove iz elaborata određene oznake. Takav zahtev, pre svega, ne može da podnese bilo koji proizvođač maline u Srbiji, već samo onaj koji proizvodi u ariljskom kraju. A onda, ni taj proizvođač iz Arilja ne može da gaji tu malinu bilo kako, već tačno onako kako je zapisano u elaboratu o „Ariljskoj malini“. Da li on to zaista i radi, proverava ovlašćeno, sertifikovano telo. Samo sertifikovani proizvođači imaju pravo da koriste ove oznake i da zabrane svakom drugom licu da ih u prometu koristi. U tome se sastoji njihov monopolski karakter.

Kada potrošač kupi proizvod sa garantovanim geografskim poreklom, on može da bude siguran da taj proizvod zaista potiče sa datog geografskog područja; da su njegov kvalitet i sve karakteristike, još pre nego što je dospeo na tržište, proverene i garantovane od strane sertifikacionog tela.

Većina srpskih proizvoda sa geografskim poreklom je pravno zaštićena u poslednjih 25 godina. To ukazuje na relativno skromno iskustvo u njihovoj primeni na tržištu. Stoga ćete ove proizvode najpre naći u lokalnim zajednicama. Pored toga dominaciju ukusa ovih proizvoda možete iskusiti svake godine na Međunarodnom sajmu etno hrane i pića.

Izvor: Zavod za intelektualnu svojinu